Tevrat ta zazalar

Tevrat ta zazalar

Aşağıdaki analizde Tevrat ve İncil’in Kitabı Mukaddes (Eski ve Yeni Ahit) başlıklı Türkçe çevirilerini (İstanbul, 1976) esas aldım, ama birkaç İngilizce çeviriyle karşılaştırarak değerlendirdim. İlkin Tevrat’ın ünlü Uluslar Şeceresi ve bu şecerenin anlamı üzerine kısa bir açıklama yapmalıyım. Bilim adamları Tevrat’ın şecere tablosundaki kişi adlarının aşiretleri ve ulusları temsil ettiğini, bunun bir uluslar şeceresi ve tasnifi olduğunu düşünüyorlar. Kimisi bu şecerede dünyanın en erken etnik tablosunu görüyor. Kimmerler’e, Magog’un adı ise İskitler’e referanstır. Kimisi, Asur yazısının bir özelliği olan son hecenin iki kez söylenişinden hareketle Magog adını Medler’in ana bölümü olan Magiler’e (kimine göre Magi adı etnik bir ad olmayıp Medler’in din adamları sınıfını tarif eder) referans olarak yorumladı. Ama sonraları Magog denenlerin İskitler olduğu fikri egemen oldu. Ukraine-A Concıse Encyclopaedia (Cilt I, 1963) adlı kaynakta M.Ö. 950 yılından kalma bir Fenike dünya haritasında Ukranya topraklarına Magog ve adları Gomer verildiği yazılmaktadır. Buna göre Gog ve Magog denenlerin Kimmerler ve İskitler olması mümkündür. Yafet’in oğlu Maday’ın Medler’i, Meşek’in Moschi’leri, Tiras’ın büyük ihtimal Turushalar (Tyrseniler) veya ilk/ilkel Kimmerler’i, Tubal’ın Tibareniler’i, Yavan (Javan)’ın İyonlar (Yunanlılar)’ı temsil ettikleri, yani M.Ö. 8. yüzyılda bu yedi ulusun Anadolu’da oturdukları öne sürülmektedir. W. F. Albright, bir keresinde Tevrat’taki Tubal-cain ile Moschian dağlarındaki Chalybe’ler arasında bağlantı kurdu. Chalybe adı Haldi olarak anlaşılmalıdır. Gomer’in oğlu Togarma’nın adı, yazıtlarda sık geçen ve Gürün’ün eski adı olduğuna inanılan sözcüğün aynısıdır. Bir kaynağa göre, Hititler zamanında Dersim’deki Munzur’a Muzri-Togarma denirdi (akt. Bilal Aksoy, a.g.e). Bu kombinasyon, Munzur ve Tağar ırmaklarının adlarını hatırlatıyor ve olasıdır ki, bu iki ırmak arasındaki toprakları (eyaleti) tanımlıyor olsun. Gomer’in diğer oğlu ve Togarma’nın kardeşi Aşkenaz ise, İskitler’e referans olarak görülüyor. Asur-Babil kaynakları İskitler’e Asguzai (Ash-gu-za-a-a, Ashkuz, İskuzai, Ish-ku-za) derler. Tevrat’ta Ermenistan adı geçmez. Ama Tevrat’taki Togarmah, Ararat (Ararat, Tevrat’ta Minni/Minyas ve Aşkenaz’ın yanısıra adı anılan bir krallıktır da) ve Maday (Media, Media Atropatene) sözcükleri Ermenistan’a veya en azından Ermenistan’ın bir bölümüne referans olarak yorumlanıyorlar. Tevrat’ta geçen Hori’ler (Seir’de oturdukları söylenir) Hurriler’e, Het’umiler (veya Het-oğulları, Hitti’ler, Etham) Hititler’e referanstır. Hititler, şecere tablosunda Kenan’ın oğlu Hetin’in şahsında temsil edilir. Burada sadece bazı örneklere değinmekle yetiniyorum. Zazalar’a gelince... Tevrat’ta kayda geçmiş olan efsaneye göre, İsrail (Yakup)’in 12 oğlu 12 aşirete dönüşmüştür. Tevrat’taki şecere tablosunda, İsrail (Yakup)’in 12 oğlundan Yahuda’nın soyağacında Zaza ve Palu adları da geçmektedir: İsrail (Yakup)-Yahuda-Peretsi/Peres (İncil, Peretsi’nin Zara/Zerah adında bir kardeşini anar, ama soyunu yürütmez. İncil’de İbrani soyundan Zara adlı bir aşiretten de sözedilir)-Hetsron (İncil’de Hesron)-Yerahmeel (Jerahmeel)-Onam-Yada-Yonatan-Zaza (ve Zaza’nın kardeşi Pelet). James Hastings’in edite ettiği 1900 yılında yayınlanmış A Dictionary Of The Bible adlı sözlüğe göre Zaza’nın kardeşi olarak geçen burdaki Pelet adının doğrusu büyük ihtimalle Pallu olmalıdır ve Pallu da gerçekte Rubenitler’dendir, yani Ruben’in soyundandır. İki Pelet var. Biri Peleth diye yazılır. Bunlardan Pelet, bir Benjamit reisi olup, Jahdai’nin oğludur. Ziklag’da Davut’a katılmıştır. Zaza’nın soyağacı kendisinde bırakılır, ileriye doğru götürülmez. O’nun kardeşi olarak anılan Pallu (Pelet)’nun ise On ve Nu adlarında iki oğlunun adları verilir. Brugsch Bey, Tevrat’ta Annu adının On olarak geçtiğine işaret eder ve Annu’nun Mısır’da Piramidler demek olduğunu, aynı zamanda bir Mısır kentine de ad olarak verildiğini yazar. Annu/On adını taşıyan bu kent, Yunanca’da güneş kenti demek olan Heliopolis olarak adlandırılmıştır. Tevrat’taki şecerede Pallu, Yahuda’nın kardeşi Ruben’in dört oğlundan biri olarak geçer: Hetsron, Karmi, Hanok ve Pallu. Ruben, İsrail (Yakup)’in en büyük, yani ilk oğludur. İncil (New Testament)’de Hetsron’dan sonraki adlar Tevrat’ta verilenden tamamen farklıdır ve Zaza adı anılmamaktadır. İncil’de İsa’nın soyağacı olarak verilen şecere tablosunda İsrail’in oğlu Yahuda’nın Perets (Peres) ve Zara/Zerah adında iki oğlunun adları verilir ki, bu iki ad ile Tevrat’taki şecerede geçen Yonatan’ın iki oğlu Pelet (Pallu) ve Zaza arasındaki paralellik dikkat çekmekte ve bir karışıklık olabileceği izlenimi yaratmaktadır. Yerahmeel (Jerahmeel), The World’s History yazarlarına göre, gerçekte Judah (Yahudi) bir aşiret değildi, ama Judah kralı Davut’un fetihleri sonucunda bağımlı kılınan bu aşiret, bu nedenle giderek bir Judah aşireti gibi görüldü. Bu noktada Dersim’de Rutan ve diğer bazı aşiretlerde rastlanan ‘Ya Davut Peygamber’ (özellikle yağmur yağdığında söylenir) ifadesi bir anlam kazanabilir. Tevrat’ın şecere tablosunda Zaza’nın babası olarak gösterilen Yonatan’ın ise, yine The World’s History’nin aktardığına göre, gerçekte Saul’un soyundan olduğu söylenmektedir. Saul ise, Benjamin aşiretinin reisiydi. Zaten Tevrat’ta da (Birinci Samuel’de) Saul’dan ‘Benyamin Diyarından’ biri olarak sözedilir. Yonatan, Tevrat’ın Birinci Samuel adlı kitabındaki bilgilere göre, Saul’un oğludur. Aynı yerde Yonatan’ın İşvi, İş-Boşeti ve Malkişa adındaki kardeşlerinin, Merab ile Mikal adlarında iki bacısının adları verilmektedir. Kısacası, Tevrat’ta geçen Zaza adının Zazalar’a referans olduğu kesindir. Palu adı ve Palu ile Zaza arasında kurulan akrabalık da kanıtlar bunu. Tevrat’ın en eski bölümlerini oluşturan ilk beş kitabın M.Ö. 6. Yüzyıl öncesinde ve Babil sürgünü peryodunda yazıldığı sanılıyor. Geri kalan kitaplar ise bu tarihten sonrasına aittirler. Tevrat yazarlarının Babil kayıtlarından yararlandıkları kesin olduğuna göre, Zaza ve Palu (Balan) etnik adları bu kayıtlarda ve o tarihlerde varlardı. Zazalar’ın şecere tablosunda daha gerilerde değil de ilerilerde gösterilmesi Tevrat yazarlarının keyfiliğine yorumlanabilir. Çünkü İbraniler’in geldikleri söylenen topraklar ve onların Peleg ve Seruk gibi erken reislerinin adları beni farklı düşünmeye zorluyor. Zazalar, Tevrat’ın verdiği şecere tablosuna bakılırsa Semitik (Sem’in soyundan) bir halktırlar, İbranidirler. Başka deyişle İsrail-oğullarındandırlar.Seruk, Palu ve Hetsron da aynı çizgiye dahil ediliyor. Bu durum Zazalar’ın ve Balanlar (Palulular)’ın bir kesiminin o tarihlerde Semitlerle karıştıklarına ve bir ölçüde Samileştiklerine yorumlanabilir. Tevrat’a göre Pallu’dan ‘Palluiler Aşireti’, Karmi’den ‘Karmiler Aşireti’, Perets’den Peretsiler, ve O’nun oğlu Hetsron’dan da Hetsroniler aşireti çıkmıştır. Hetsroniler aşireti Yahuda aşiretleri arasında sayılıyor. Tevrat’ın Palluiler dediği aşiret benim görüşüme göre bugün Palu yer adı ve Balan (Belikan, Balaban) aşiret adlarında temsil edilmektedir. A Journey In Dersim adlı seyahat notlarında M. Seel Pülümür’den Palumor, Ovacık’tan Pellur olarak sözetmektedir. Bu adların orijini Bal (Palu) adı olabilir. M. Nuri Dersimi, Kürdistan Tarihinde Dersim (Halep, 1952, s. 6, 48) adlı kitabında Ovacık’ın güney kesiminin Belkiş adıyla bilindiğini kaydeder ve Bılgeş dağlarından sözeder. M. Seel ise Tağar Suyu civarındaki Bilgeç Dağı’nın adını verir. Bu adlar da Bal (Bel) etnik adıyla ilişkili görünmektedirler. Bal adına zaman zaman Bel ve Bıl şekilleri altında rastlarız. Tevrat’taki Hetsron adı ile Dersim’in Hitsor aşiretinin adı ve bu ikisiyle Het (Hitit) adı arasındaki benzerlik dikkat çekmektedir. İbrahim’in kardeşi Nahor’un oğullarından birinin adı ‘Hazo’ olarak verilir ki, bu da tanıdık bir addır.

alintidir..